خیلی وقتها فکر میکنیم کمک کردن فقط به معنای صدقه دادن به نیازمندان است؛ اما قرآن قبل از آن، مسئولیت مهمتری را یادآوری میکند؛ حق نزدیکان.
خداوند میفرماید:
«وَآتِ ذَا الْقُرْبَىٰ حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا»
«حق خویشاوندان را ادا کن، همچنین حق نیازمند و درراهمانده را، و هرگز اسراف و تبذیر مکن.»
نکته جالب این آیه این است که نمیگوید به خویشاوندانت لطف کن یا اگر خواستی به آنها کمک کن؛ بلکه میگوید حقشان را بده. یعنی رسیدگی به خانواده و بستگان، فقط یک کار اخلاقی یا مستحب نیست، بلکه مسئولیتی است که خدا بر عهده ما گذاشته است.
گاهی ممکن است کیلومترها دورتر به فکر کمک به دیگران باشیم، اما از مشکلات نزدیکترین افراد خانواده و فامیل خودمان خبر نداشته باشیم. قرآن اولویت را از نزدیکترین حلقههای جامعه آغاز میکند؛ از خانه، خانواده و خویشاوندان، سپس به نیازمندان و درراهماندگان میرسد.
در پایان آیه نیز هشدار مهمی میدهد: «وَلَا تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا»؛ یعنی همان مالی که میتواند گرهای از زندگی یک انسان باز کند، نباید بیهوده و از روی چشموهمچشمی یا تجملگرایی هدر برود.
شاید یکی از دلایل بسیاری از مشکلات اجتماعی همین باشد که گاهی هزینههای غیرضروری ما بیشتر از کمکهایی است که به نزدیکترین افراد نیازمند زندگیمان میکنیم.
این آیه به ما یادآوری میکند که انفاق، فقط بخشیدن پول نیست؛ بلکه شناختن مسئولیتها و قرار دادن هر نعمت در جای درست خودش است. اگر خانوادهها نسبت به یکدیگر احساس مسئولیت داشته باشند، بسیاری از فقرها، تنهاییها و آسیبهای اجتماعی، پیش از آنکه به جامعه برسند، در همان محیط خانواده درمان خواهند شد.
شاید بهترین نقطه برای آغاز نیکی، همان جایی باشد که قرآن نشان داده است؛ از نزدیکترین انسانهای زندگیمان.
