اختلاف، همیشه از یک دعوای بزرگ شروع نمیشود؛ گاهی از یک سوءتفاهم، یک تعصب، یک شایعه یا حتی یک جمله در فضای مجازی آغاز میشود. کمکم فاصلهها بیشتر میشود، اعتمادها از بین میرود و جامعهای که میتوانست کنار هم قدرتمند باشد، از درون تضعیف میشود.
قرآن برای جلوگیری از این اتفاق، یک دستور روشن و ماندگار میدهد:
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»
«همگی به ریسمان خدا چنگ بزنید و پراکنده نشوید.»
نکته مهم این آیه، کلمه «جَمِيعًا» است؛ یعنی همه با هم. خداوند نمیخواهد هرکس به تنهایی راه خودش را برود؛ بلکه از مؤمنان میخواهد حول یک محور مشترک، متحد بمانند.
ریسمان خدا، همان حقیقتی است که انسانها را به هم نزدیک میکند؛ ایمان، ارزشهای الهی و آموزههایی که اختلافها را مدیریت میکنند، نه اینکه آنها را عمیقتر کنند.
امروز شاید بیش از هر زمان دیگری به این آیه نیاز داشته باشیم. دشمنیها همیشه با سلاح آغاز نمیشوند؛ گاهی با ایجاد تفرقه، دوقطبیسازی، شایعهپراکنی و تبدیل کردن مردم به رقیب یکدیگر شروع میشوند. جامعهای که از درون چندپاره شود، حتی اگر امکانات فراوانی داشته باشد، آسیبپذیر خواهد بود.
این آیه از ما نمیخواهد که همه سلیقهها و نظرها یکسان باشد؛ اختلاف نظر طبیعی است. آنچه قرآن نهی میکند، تفرقه است؛ یعنی اختلافی که به دشمنی، کینه، شکاف و از بین رفتن همبستگی منجر شود.
قدرت یک جامعه فقط به اقتصاد یا تجهیزاتش نیست؛ به این است که اعضای آن بتوانند با وجود تفاوتها، کنار یکدیگر بایستند و هدف مشترکشان را فراموش نکنند.
شاید راز ماندگاری بسیاری از ملتها در همین یک جمله قرآن نهفته باشد:
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»
دستهایی که به ریسمان خدا چنگ زدهاند، کمتر از هم جدا میشوند.
